Blog 02.17: 200 jaar kantoorinrichting

HET IDEALE KANTOOR

Hoe ziet de toekomst van onze kantoorinrichting eruit? Welke ontwikkelingen zijn er en waar staan we nu? John Venneman, creatief brein van Human-Space, deelt in een regelmatig verschijnende blog zijn visie en ervaringen als ‘inrichtingsprofessional’.

 

 

200 jaar kantoorinrichting

Tweehonderd jaar kantoorinrichting luidt de titel van dit verhaal. Dat suggereert dat er eerder geen kantoren zouden zijn geweest. In de Gouden Eeuw had de VOC aan de Amsterdamse grachten al vele kantoren. Mijn vertrekpunt is echter de eerste industriële revolutie die rond 1800 in Groot Brittannië aanving. Sinds die tijd is er sprake van grootschalig administratief werk in kantoren.

 

 

 

 

Ontwikkelingen

‘Het kantoor’ wordt beïnvloed door alle ontwikkelingen om ons heen, net als tweehonderd jaar geleden. Tijdens de eerste industriële revolutie waren het vooral technologische ontwikkelingen  zoals de uitvinding van de stoommachine die grote invloed hadden. Maar ook sociaal-maatschappelijke, economische en organisatorische ontwikkelingen zorgden ervoor dat ‘het kantoor’ drastisch veranderde. Tijdens de tweede industriële revolutie werd door Edison in 1880 de gloeilamp uitgevonden. Kunstlicht maakte dat men minder afhankelijk werd van daglicht om te werken. Vanaf 1900 werden door de uitvinding van de lift wolkenkrabbers mogelijk.

 

  1- Larkin Building

  

Larkin Building

Een icoon voor de ontwikkelingen rond 1900 is het Larkin Building (afbeelding 1) in Buffalo NY, ontworpen door Frank Lloyd Wright. Hier is onder meer te zien wat de effecten zijn van het zogenaamde ‘Taylorisme’ op de kantoorinrichting, het opdelen van het arbeidsproces in kleine, repeterende delen waardoor de efficiency vergroot werd. Henry Ford bracht dit principe in de praktijk bij de productie van de T-Ford (afbeelding 2)

 

 

  1. Lopende band bij Ford

 

In het interbellum, de periode tussen de twee wereldoorlogen, werd de kantoorinrichting in Nederland beïnvloed door ‘Het Nieuwe Bouwen’. Exponent hiervan is de Van Nelle fabriek in Rotterdam (afbeelding 3).  De werkomgeving werd licht en letterlijk transparant om daarmee de medewerkers de optimale omstandigheden (voor een optimale prestatie) te bieden.

 

  1. Van Nelle fabriek Rotterdam

 

 

Derde industriële revolutie

Na de Tweede Wereldoorlog –en de wederopbouw- worden de ontwikkelingen vooral gedomineerd door de technologische vooruitgang.  De beroemde Enigma codeermachine van Alan Turing is in feite de basis van de eerste computer in 1946. Maar de oorlog heeft nog meer voortgebracht, de telex bijvoorbeeld.

De eerste mainframe computer in Nederland wordt in 1953 bij de Heidemij geïnstalleerd maar het gaat pas echt hard als in 1970 de eerste chip wordt ontwikkeld en rond dezelfde tijd internet start, eerst nog als besloten US defensie-netwerk, later als het world-wide-web.

In de jaren zestig van de vorige eeuw ontstaat vanuit Duitsland ‘de kantoortuin’ met als icoon voor Nederland het gebouw van verzekeringsmaatschappij Centraal Beheer in Apeldoorn (afbeelding 4).  Medewerkers mochten niet alleen hun werkplek in het open kantoor inrichten met van huis meegenomen spullen, er werd ook met het hele gezin gegeten in het bedrijfsrestaurant als men dat wilde. Privé en werk liepen door elkaar en dat paste prima in de ‘vrijheid-blijheid filosofie’ van de sixties. De werkgever had het voordeel dat voor een kantoortuin minder vierkante meters nodig waren dan voor een traditioneel kamerkantoor.

 

  1. Kantoortuin Centraal Beheer Apeldoorn

 

Op kantoor verandert er echter pas echt veel als in de jaren tachtig de Personal Computer zijn intrede doet. IBM was daarbij koploper met de software van Windows.  Dat dit grote invloed had op de werkplek blijkt wel uit de komst van de Arbowet in 1983 waarin de maatvoering van bureaustoel en bureautafel geregeld werd.

 

  1. de eerste IBM personal computer

 

Flexwerken

Vooral de komst van de mobiele telefoon en de laptop zorgden voor het ontstaan van het begrip ‘kantoorinnovatie’. Vooral de rijksoverheid begon te experimenteren met manieren van werken en nieuwe kantoorvormen. Werken kon ineens ook op andere plekken dan het kantoor!  Onderweg, vanuit satellietkantoren, vanuit huis…..

Dit zogenaamde flexwerken – werken waar en wanneer je wilt - had uiteraard grote invloed op het aantal vierkante meters en het gebruik ervan. De activiteit van de werknemer werd het uitgangspunt voor de (flexibele) werkplek. Die in de plaats kwam van de vaste eigen werkplek die bij deze manier van werken soms nauwelijks meer bezet was. Het begrip  ‘Het Nieuwe Werken’ werd de standaard, al het andere was daarmee oud.

Dat dit denken grote impact heeft op de persoonlijke beleving van kantoormedewerkers werd in de praktijk snel duidelijk. Niet iedereen kon en wilde de eigen werkplek opgeven. Ook onbewuste zaken speelden hierbij een rol. Het blijkt bijvoorbeeld namelijk in de praktijk dat mensen nu eenmaal behoefte hebben aan een eigen territorium, iets wat het eigen gevoel van veiligheid onbewust versterkt.

 

Duurzaamheid

Rond 2000 werd bovenop Het Nieuwe Werken een andere belangrijke ontwikkeling zichtbaar. Al Gore drukte met zijn documentaire ‘The Inconvenient Truth‘ de westerse wereld met de neus op de feiten. Als we niet snel anders zouden omgaan met de wereld om ons heen kon het wel eens snel afgelopen zijn. Onder de noemer ‘duurzaamheid’ werd dit signaal breed opgepakt in Nederland. Begrippen als People, Planet & Profit en keurmerken als C2C, LEED en Breeam werden belangrijke tekenen van die duurzame manier van werken. Circulair denken werd de norm. Geen verspilling van kostbare, onvervangbare materialen.

Niet alleen flexibel werken, maar ook duurzaam.

 

Gezond kantoor

De meest recente ontwikkeling is die van het gezonde kantoor. Kantoren moeten niet alleen flexibel zijn (qua gebruik van de vierkante meters), ze moeten ook groen zijn (dus duurzaam) én gezond (een gezond kantoor wordt wel een Blue Building genoemd).

Niet een keuze tussen de drie, maar alle drie tegelijk: FLEX + GREEN + BLUE

 

6.Blue Building: The center for sustainable landscapes, Pittsburgh USA

  

Dit jaar is een nieuwe certificering voor gezonde kantoren in Nederland geïntroduceerd, de Well Building Standard, die niet alleen de gewenste gebouweigenschappen beschrijft maar ook de wijze waarop er gebruik van gemaakt wordt. Dus een richtlijn voor eigenaar én huurder. Een belangrijke stap om integraal en multidisciplinair aan het toekomstige kantoor te werken.

Hierover meer in mijn volgend blog!

 

John Venneman/ Human-Space | 26 september 2017 |  Eindredactie Buurman Schrijfwerk

 

Pin It